Suy thoái kinh tế do hậu quả COVID-19, đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến việc làm của những lao động di cư, hạn chế khả năng họ gửi tiền về nhà, điều này cũng ảnh hưởng đáng kể đến thời gian hồi phục kinh tế ở các nước đang phát triển. Để hiểu rõ thêm về xu thế kiều hối toàn cầu trước diễn biến của đại dịch Covid-19, bài viết tổng hợp những nét cơ bản từ nhận định của Ngân hàng Thế giới trong báo cáo Di cư và Kiều hối công bố vào hạ tuần tháng 4 năm 2020.

Xu thế suy giảm kiều hối trước tác động của đại dịch Covid -19

Trong thông cáo báo chí phát đi từ Washington ngày 22 tháng 4 năm 2020, Ngân hàng Thế giới (W.B) cho biết, do khủng hoảng kinh tế bắt nguồn từ đại dịch COVID-19 và nhiều hoat động bị đình trệ, lượng kiều hối toàn cầu trong năm 2020 sẽ giảm khoảng 20%. Theo đó, dòng kiều hối chảy vào các khu vực đều suy giảm mạnh, đáng chú ý là khu vực Châu Âu và Trung Á giảm 27,5%, tiếp theo là Châu Phi cận Sahara 23,1%,....Tại Đông Á-Thái Bình Dương mức độ suy giam dự báo khoảng 13%. Trong khu vực này,Việt Nam là nước nhận lượng kiều hối lớn thứ ba với giá trị 17 tỉ USD trong năm 2019 chiếm 6,5% GDP cả nước.

Theo W.B, kiều hối toàn cầu sụt giảm năm 2020 là mức cao kỷ lục trong nhiều năm gần đây. Phần lớn lượng suy giảm này là do giảm thu nhập và việc làm của nhóm lao động di cư, họ là những đối tượng dễ bị mất việc làm và giảm thu nhập nhiều nhất do khủng hoảng kinh tế.

Chủ tịch Ngân hàng Thế giới, David Malpass cho rằng “Kiều hối là một nguồn thu nhập quan trọng đối với các nước đang phát triển. Nguồn thu này hỗ trợ các hộ gia đình mua thực phẩm, thanh toán dịch vụ y tế và các nhu cầu cơ bản. Suy thoái kinh tế do hậu quả của COVID-19 đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến việc lao động di cư gửi tiền về nhà, bởi vậy việc rút ngắn thời gian phục hồi kinh tế ở các nước phát triển lại càng trở nên quan trọng…” Ông cho biết, Nhóm Ngân hàng Thế giới đang triển khai các chương trình trên diện rộng để hỗ trợ các nước trên thế giới, đồng thời với những nỗ lực để giữ cho các kênh chuyển tiền thông suốt, nhằm đáp ứng nhu cầu cơ bản cho những người nghèo nhất.

Phân tích xu thế dịch chuyển của dòng kiều hối, Chuyên gia W.B nhận thấy, sau khi lượng kiều hối chảy vào các quốc gia thu nhập thấp và trung bình đạt mức kỷ lục 554 tỷ USD vào năm 2019, bước sang năm 2020 dòng vốn này bắt đầu sụt giảm. Cho dù tỉ lệ sụt giảm được dự báo khá cao, song đây vẫn là nguồn tài chính quốc tế quan trọng đối với các nước đang phát triển, bởi nguồn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) thời gian qua còn giảm sâu hơn ở mức 35%. Cũng theo các nhà phân tích, trong năm 2019, lượng kiều hối chảy vào các quốc gia thu nhập thấp và trung bình đã vượt qua lượng vốn FDI, đánh dấu một cột mốc quan trọng trong giám sát nguồn lực chảy vào các nước đang phát triển.

Với khả năng hồi phục của nền kinh tế toàn cầu sau đại dịch, W.B dự báo triển vọng kiều hối chảy vào các quốc gia thu nhập thấp và trung bình năm 2021 sẽ tăng 5,6% đạt 470 tỷ USD. Nhiều nhà phân tích cho rằng, trước đây, dòng kiều hối thường có xu hướng chảy ngược chu kỳ, nghĩa là vào thời điểm khủng hoảng và khó khăn, những người lao động có xu hướng gửi tiền về nhà nhiều hơn; nhưng đại dịch lần này đã ảnh hưởng đến tất cả mọi  quốc gia, làm gia tăng cao tính bất định của dòng kiều hối.

https://cdn.thesaigontimes.vn/Uploads/Articles/302896/9f156_ttxvnkieuhoi.jpg

Nghiên cứu thực trạng chu chuyển kiều hối trong những năm qua, chuyên gia W.B đã chỉ ra xu hướng kiều hối chảy vào các khu vực trước đại dịch COVID-19. Theo đó, trong năm 2019 khu vực Đông Á-Thái Bình Dương (ĐA-TBD) là nơi có khối lượng kiều hối lớn nhất, đã tiếp nhận tới 147 tỷ USD tăng 2,6% so với cùng kỳ năm trước. Sau ĐA-TBD, Nam Á là khu vực đứng thứ 2, có mức tăng 6,1% đạt trên 138 tỷ USD. Tại khu vực châu Âu và Trung Á, dòng kiều hối chảy vào năm 2019 đạt 65 tỷ USD cao hơn 6% so với năm 2018. Ở khu vực này, Ukraina là nước nhận kiều hối lớn nhất với kỷ lục 16 tỷ USD. Trong khu vực Mỹ Latin và Caribê dòng kiều hối đổ vào khá ổn định với tổng lượng năm 2019 đạt 96 tỷ USD, tăng 7,6% so với cùng kỳnăm trước. Trong đó, Brazil, Guatemala và Honduras có mức tăng 12%, ngược lại, Bolivia và Paraguay lần lượt giảm ở 3,8% và 2,2%. Dòng kiều hối chảy vào  khu vực Trung Đông và Bắc Phi năm 2019 tăng 2,6% đạt trên 58 tỷ USD. Riêng khu vực châu Phi cận Sahara đã ghi nhận mức giảm nhẹ ở 0,5%, lượng kiều hối chảy vào  xuống còn 48 tỷ USD trong năm 2019.

Liên quan đến di chuyển kiều hối là chi phí chuyển tiền, mức độ thuận tiện và những quy định về minh bạch tài chính. Ngân hàng Thế giới cho biết, hiện đang tiến hành hỗ trợ các nước thành viên giám sát dòng kiều hối qua nhiều kênh khác nhau; W.B còn phối hợp cùng các nước G20 và cộng đồng quốc tế hướng vào giảm chi phí chuyển tiền và cải thiện tài chính toàn diện cho người nghèo. Tuy nhiên, trước diễn biến khó lường của đại dịch Covid-19 và giá dầu thô sụt giảm mạnh, dòng kiều hối chảy vào các khu vực trong năm 2020 có xu thế giảm mạnh. Theo dự báo của W.B, khu vực Châu Âu và Trung Á có mức giảm sâu nhất đạt 27,5% tiếp đó là Châu Phi cận Sahara 23,1%, Nam Á giảm 22,1%, Trung Đông và Bắc Phi 19,6%, Mỹ Latinh và Caribê19,3% và thấp nhất là Đông Á và Thái Bình Dương ở mức 13%.

Cùng với xu thế giảm lượng tiền chu chuyển là chi phí chuyển tiền. Trong Quí I năm 2020, trung bình chi phí tiền gửi vẫn giữ ở mức 6,8%. Trong đó, Châu Phi cận Sahara tiếp tục là khu vực có chi phí gửi tiền trung bình cao nhất, khoảng 9%. Theo W.B, tại khu vực ĐA-TBD trong Quý IV năm 2019, 5 tuyến chuyển tiền có chi phí thấp nhất là 2,6% và 5 tuyến có chi phí cao nhất bình quân lên tới 15,4%. Ở khu vực châu Âu và Trung Á, chi phí chuyển tiền Quý I năm 2020 giảm nhẹ xuống 6,4% thấp hơn mức 6,67% của năm 2019. Khu vực Mỹ Latin và Caribê, chi phí chuyển tiền đến trong Quý I/2020 có mức bình quân 5,97%.song nhiều khả năng sẽ tăng trong khủng hoảng COVID-19 do dịch vụ chuyển tiền gặp khó khăn do các đại lývà văn phòng bị đóng cửa, thiếu tiền mặt, ngoại hối, an toàn thấp và rủi ro cao….

Triển vọng hồi phục và giải pháp cần làm từ góc nhìn chuyên gia Ngân hàng Thế giới

Sự suy giảm kiều hối diễn ra do hậu quả của suy thoái toàn cầu cũng như tác động của việc sụt giảm giá dầu tại các quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác vùng vịnh (GCC), dòng kiều hối từ khu vực châu Âu chảy vào bị ảnh hưởng do sự suy giảm kinh tế của khu vực này từ trước dịch COVID-19 và đồng euro bị mất giá so với đồng USD. Những hệ lụy này đã dẫn đến lượng kiều hối của khu vực Trung Đồng và Bắc Phi suy giảm và năm 2021 chỉ thể phục hồi nhẹ với mức tăng trưởng 1,6%. Suy thoái kinh tế toàn cầu ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền từ Hoa Kỳ, Anh và các nước EU sang Nam Á cũng như giá dầu sụt giảm mạnh đã ảnh hưởng đến dòng tiền từ các nước GCC và Malaysia chuyển vào khu vực.

Sự sụt giảm dòng kiều hối toàn cầu là hệ luy của nhiều yếu tố kết hợp do dịch COVID-19 bùng phát tại các quốc gia có nhiều lao động nhập cư (EU, Hoa Kỳ, Trung Đôngvà Trung Quốc…). Số lượng lao động di cư ở những nền kinh tế lớn rất cao, chiếm gần ¼ tổng lượng kiều hối gửi về của các nước ở Trung Đông và Bắc Phi. Tác động của đại dịch COVID-19 đã ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn cung cấp lương thực thực phảm ở các nước chưa phát triển

Theo W.B, nguồn kiều hối đổ về Việt Nam năm 2019 ước tính khoảng 17 tỉ USD, đứng thứ 9 trong 10 nước có nguồn kiều hối lớn nhất thế giới. Nguồn này trong năm 2020 chắc chắn sẽ bị ảnh hưởng, nhưng mức độ giảm có thể sẽ không như nhiều nước khác do số lượng người xuất khẩu lao động trở về không nhiều. Ngoài ra, với khả năng kiểm soát dịch bệnh tốt cùng mức độ khả quan trong phục hồi phát triển kinh tế sau đại dịch, Việt Nam vẫn sẽ tiếp tục thu hút nguồn kiều hối gửi về trong thời gian tới để tận dụng các cơ hội đầu tư sinh lời.

Trong xu thế phục hồi toàn cầu sau đại dịch, WB ước tính trong năm 2021, lượng kiều hối chảy vào các quốc gia thu nhập thấp và trung bình sẽ dần hồi phục với khả năng tăng 5,6% đạt 470 tỷ USD. Tuy nhiên triển vọng này còn phụ thuộc vào tác động của đại dịch Covid-19 đối với triển vọng tăng trưởng toàn cầu và biện pháp kiềm chế sự lây lan dịch bệnh của các quốc gia.

Trước những ảnh hưởng làm gia tăng bất định của Covid-19 đối với tất cả các quốc gia, , Giám đốc toàn cầu về Bảo trợ Xã hội và Việc làm của Ngân hàng Thế giới, Michal Rutkowski cho ràng “Việc xây dựng các hệ thống bảo trợ xã hội hiệu quả là rất quan trọng nhằm bảo vệ người nghèo và đối tượng dễ bị tổn thương trong thời điểm khủng hoảng này ở cả các quốc gia phát triển và đang phát triển. “. Ông nhấn mạnh, các nước cần áp dụng những biện pháp bảo trợ xã hội cho cả các đối tượng là người di cư.

Trong báo cáo tóm tắt, chuyên gia quốc tế Dilip Ratha, trưởng nhóm Di cư và Kiều hối thuộc ban Nghiên cứu Phát triển (KNOMAD) của Ngân hàng Thế giới lưu ý “Cần có các biện pháp nhanh chóng để hỗ trợ việc nhận và gửi kiều hối để hỗ trợ lao động di cư và gia đình”và cho rằng, các biện pháp thực thi cần coi dịch vụ chuyển tiền là dịch vụ thiết yếu nhằm nâng cao khả năng tiếp cận các dịch vụ này đối với những người di cư,”