Thực hiện mục tiêu Phát triển bền vững ở Châu Á và Thái Bình Dương, quá trình nhìn lại

Trong thời gian qua, châu Á-Thái Bình Dương (CA-TBD)đã đạt được những tiến bộ về giảm nghèo và tăng trưởng kinh tế, song vẫn còn nhiều mục tiêu của chương trình nghị sự về phát triển bền vững chưa thể hoàn thành; những nỗ lực của ADB đang nhằm vào đáp ứng  nhu cầu thay đổi của khu vực tới năm 2030.

Phân tích xu thế phát triển toàn cầu cho thấy, những năm gần đây CA-TBD đã trở thành khu vực tăng trưởng nhanh nhất. Nếu GDP thế giới năm 2000 đạt 33,6 nghìn tỷ USD, CA-TBD chiếm 25%, thì đến năm 2016, khi GDP toàn cầu lên 75.8 nghìn tỉ USD, tỷ trọng của khu vực đã đạt 33%. CA-TBD là khu vực có nhu cầu cơ sở hạ tầng khổng lồ với giá trị cần thiết hàng năm  lên tới 1,7 nghìn tỉ USD trong giai đoạn từ 2016 đến 2030.

Cùng với tăng trưởng kinh tế, tốc độ đô thị hóa cũng diễn ra nhanh chóng. Tỷ lệ dân cư đô thị đang gia tăng nhanh, thập niên 1950 chiếm 20%, đến 2018 lên 48% và năm 2030 được dự báo sẽ là 55%. Đi cùng kinh tế phát triển, bất bình đẳng trong khu vực còn diễn ra dai dẳng với 1/3 dân số đang sống dưới mức 3,2 USD/ngày. Ở một số quốc gia, dân số đang già hóa nhanh: tỷ lệ người cao tuổi trong khu vực dự kiến sẽ tăng từ 8% năm 2016 lên 18% vào năm 2050, điều này mang lại cả cơ hội và những thách thức. Ngoài ra, biến đổi khí hậu, áp lực môi trường và thảm họa thiên nhiên vẫn là những yếu tố khó lường với 7 trên 10  nước có rủi ro thảm họa ước tính cao nhất thế giới (Băng-la-đét, Cam-pu-chia, Phi-lip-pin, Quần đảo Xô-lô-môn, Đông Ti-mô, Tông-ga, Va-nu-a-tu).Thực tiễn diễn ra đòi hỏi châu Á-Thái Bình Dương phải thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa  việc thực hiện các  mục tiêu phát triển bền vững (ADB 2019)

Phát triển bền vững là khái niệm, nhằm định nghĩa sự phát triển về mọi mặt trong xã hội hiện tại nhưng vẫn phải đảm bảo sự tiếp tục trong tương lai. Đây là mục tiêu hướng tới của các quốc gia, dựa vào đặc thù kinh tế, xã hội, chính trị, địa lý và văn hóa của mình để hoạch định chiến lược phát triển phù hợp nhất.

Nhìn lại tiến trình thực hiện thới gian qua, báo cáo tiến độ của Liên hợp quốc tại khu vực châu Á và Thái Bình Dương cho biết, các bước thực hiện đã hướng tới chấm dứt nghèo khổ (Mục tiêu 1) và bảo đảm để mọi người dân đều được tiếp cận với giáo dục có chất lượng và học tập suốt đời (Mục tiêu 4). Bên cạnh đó, các biện pháp được tiến hành đã nhằm vào đạt được yêu cầu năng lượng sạch mà người dân có khả năng chi trả (Mục tiêu 7).

Cho dù có nhiều tiến triển để đạt được những mục tiêu phát triển, song Liên hợp quốc vẫn cho rằng, còn quá chậm để đạt được các MTPTBV vào năm 2030. Theo đó, 479 triệu người vẫn không đủ ăn tại khu vực châu Á và Thái Bình Dương. Trong một báo cáo gần đây, các nhà phân tích của Liên hợp quốc cho biết, để đạt được Mục tiêu 2 (xóa đói) ở khu vực, từ nay tới tháng 12 năm 2030, mỗi tháng phải có ít nhất 3 triệu người thoát khỏi cảnh đói ăn. Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng, trên một nửa số MTPTBV của khu vực đang còn trì trệ hoặc đi sai hướng. Tình hình khu vực còn trở nên đáng quan ngại hơn do bất định đang tiếp diễn trong nền kinh tế thế giới, bao gồm cả tình trạng không chắc chắn của hiệp định thương mại giai đoạn 1 giữa Hoa Kỳ và Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, cũng như Ấn Độ rút khỏi Thỏa thuận Đối tác kinh tế và Hợp tác khu vực, và mức tăng trưởng tiếp tục chậm lại(Bart Esdes 2020)..

Trong tháng 12 năm 2019, Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) đã hạ mức dự báo tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của khu vực  từ 5,5% xuống còn 5,2% cho cả năm 2019 và 2020, so với số liệu dự báo của ba tháng trước đó là 5,5% trong năm 2020. Cùng với giảm đà tăng trưởng, ADB cũng tăng dự báo lạm phát từ 2,7% cho cả hai năm 2019 và 2020 lên 2,8% cho năm 2019 và 3,1% vào năm 2020.

Nhìn nhận về xu thế phát triển khu vực, các nhà nghiên cứu của ADB cho rằng, nhiều quốc gia Đông Nam Á đang chứng kiến xuất khẩu giảm và đầu tư suy yếu. Do những yếu tố căng thẳng thương mại và suy giảm hoạt động toàn cầu, tại Đông Á, mức tăng trưởng dường như thấp hơn so với dự báo trước đó, nhiều hộ gia đình bị ảnh hưởng bởi giá thịt lợn tăng gấp đôi so với một năm trước đó. Ở Ấn Độ, tiêu dùng đang chịu tác động suy giảm bởi tăng trưởng việc làm kém và tình trạng khó khăn ở nông thôn do mất mùa. Giá cả leo thang và tăng trưởng kinh tế trì trệ trên khắp khu vực đã không tạo ra môi trường thuận lợi cho một cú hích mạnh mẽ đối với các MTPTBV.

Chiến lược hướng tới thịnh vượng đồng đều thích ứng và bền vừng- giải pháp của ADB

Hướng tới một Châu Á và Thái Bình Dương thịnh vượng, đồng đều, thích ứng và bền vững

Chiến lược 2030 của ADB đã định hướng cho những nỗ lực nhằm vào, đáp ứng các nhu cầu đang thay đổi của CA-TBD để đạt được những tiến bộ về giảm nghèo và tăng trưởng kinh tế.

Trong  tình hình hiện nay, làm thế nào để đưa MTPTBV trở lại đường ray ở Châu Á và Thái Bình Dương. Theo các nhà phân tích, điều này sẽ tùy thuộc vào Chính phủ các nước thể hiện vai trò và những cam kết trong ban hành những chính sách kinh tế vĩ mô tạo thuận lợi. Theo đó, các quốc gia cần ưu tiên chi tiêu công cho các MTPTBV, cải thiện sự phối hợp bên trong giữa các bộ ngành, và tạo điều kiện cho những bên hữu quan bao gồm  cả cộng đồng doanh nghiệp, người tiêu dùng, các tổ chức phi chính phủ và các nhà tài trợ quốc tế quan tâm góp phần vào công cuộc này.

Cải thiện môi trường kinh doanh thông qua những khung quy định pháp lý chặt chẽ, ổn định và hợp lý sẽ kích thích những khoản đầu tư thiết yếu vào cơ sở hạ tầng, vốn là yếu tố hết sức quan trọng để đáp ứng những chỉ tiêu trong các MTPTBV. Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới (W.B), những cải cách gần đây của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, Ấn Độ, Pa-ki-xtan và Tát-gi-ki-xtan …có thể truyền cảm hứng cho những nước khác thực hiện những thay đổi của riêng mình.

Từ tầm nhìn đến năm 2030,ADB sẽ tiếp tục tập trung vào cơ sở hạ tầng, coi đó như một ưu tiên chủ chốt để mở rộng hoạt động trong các lĩnh vực giáo dục, y tế và an sinh xã hội. Thông qua việc gia tăng giá trị, ADB sẽ cung cấp nguồn tài trợ của riêng mình cùng với huy động ngân sách từ các nguồn khác;tập trung vào giá trị tri thức thực tiễn phù hợp với điều kiện địa phương; rút ra các bài học và nhân rộng những cách làm hiệu quả; thúc đẩy đối thoại và hợp tác giữa các đối tác, các bên hữu quan và tiếp tục dành ưu tiên cho các quốc gia nghèo và dễ tổn thương nhất trong khu vực.

Đáp ứng nhu cầu khác nhau, ADB sẽ áp dụng những cách tiếp cận khác biệt cho các nhóm quốc gia theo thứ tự  từ những nước trong bối cảnh bị ảnh hưởng bởi xung đột và dễ đổ vỡ; các quốc đảo nhỏ đang phát triển; các nước thu nhập thấp và trung bình thấp đến các nước thu nhập trung bình cao. Trong các nhóm nước này, ADB sẽ ưu tiên hỗ trợ những khu vực đang bị tụt hậu và những vùng nghèo khổ và dễ đổ vỡ. Đối với những nền kinh tế thu nhập trung bình thấp nguồn tài trợ sẽ tập trung vào: cơ sở hạ tầng xanh và bao trùm, các dịch vụ xã hội và an sinh xã hội, đô thị hóa bền vững, chuyển đổi cơ cấu và cải cách khu vực nhà nước, phát triển khu vực tư nhân và huy động nguồn vốn trong nước

Từ những nguyên tắc xác định, định hướng hoạt động của ADB sẽ tập trung vào bảy lĩnh vực hoạt động đó là: Giải quyết tình trạng nghèo khổ còn tồn tại và thu hẹp bất bình đẳng phát triển nguồn nhân lực, hòa nhập xã hội, việc làm có chất lượng, giáo dục và đào tạo, y tế tốt hơn, an sinh xã hội;

Khắc phục biến đổi khí hậu, xây dựng khả năng thích ứng trước khí hậu, thiên tai và tăng cường tính bền vững về môi trường, phát triển với phát thải khí nhà kính thấp, xây dựng khả năng thích ứng trước khí hậu và thiên tai, bền vững về môi trường, đảm bảo mối quan hệ về an ninh nước-lương thực và năng lượng.

Thúc đẩy phát triển nông thôn và an ninh lương thực, tính kết nối thị trường và các mối liên kết chuỗi giá trị nông nghiệp, năng suất nông nghiệp, an ninh và an toàn lương thực

Thúc đẩy hợp tác và hội nhập khu vực, kết nối và cạnh tranh, hàng hóa công cộng khu vực, hợp tác trong lĩnh vực tài chính, các sáng kiến tiểu vùng

Thúc đẩy tiến bộ trong bình đẳng giới , trao quyền về kinh tế cho phụ nữ; bình đẳng giới trong phát triển nguồn nhân lực, ra quyết định và lãnh đạo; tăng cường khả năng thích ứng của phụ nữ trước các cú sốc.

 Giúp các thành phố trở nên đáng sống hơn bằng giải pháp tích hợp, tài trợ cho các thành phố, quy hoạch đô thị bao trùm và có sự tham gia, thích ứng khí hậu và quản lý thảm họa.

Tăng cường quản trị nhà nước và năng lực thể chế cải cách quản lý nhà nước và tính bền vững tài chính, cung cấp dịch vụ, năng lực và các tiêu chuản

Để thực thi Chiến lược 2030, ADB sẽ  xây dựng các kế hoạch hoạt động cho bảy lĩnh vực ưu tiên; sử dụng chiến lược đối tác để hoàn thiện hơn nữa các ưu tiên ở cấp độ quốc gia; tăng cường chương trình công tác và quy trình, khung ngân sách, đồng thời thống nhất giữa kế hoạch hành động và nguồn lực với các ưu tiên hoạt động; xây dựng một khung kết quả hoạt động tổng thể mới và tiếp tục có báo cáo hằng năm về hiệu quả thể chế, sử dụng khung kết quả .Theo hướng thiết lập cách tiếp cận,“Một ADB” gắn kết tri thức và chuyên môn trong toàn bộ tổ chức để triển khai hiệu quả Chiến lược 2030. ADB đặt mục tiêu gia tăng đáng kể nguồn lực đồng tài trợ trong dài hạn tới năm 2030, để với mỗi 1 đô-la tài trợ trong hoạt động ở khu vực tư nhân sẽ huy động tương ứng 2,5 đô-la đồng tài trợ dài hạn.

Thay cho lời kết

Hai nhà nghiên cứu Homi Kharas và John McArthur của Viện Brookings đã tiến hành xem xét các nhu cầu, mức chi tiêu và tài trợ để đạt được các MTPTBV trên toàn cầu. Họ lập luận rằng, các chính phủ cần đưa chi tiêu cho MTPTBV vào hoạt động kế toán và báo cáo tài chính của chính phủ, rà soát khối lượng và phân bổ tài chính công quốc tế thông qua “các lăng kính nhu cầu MTPTBV” và tạo ra khung tài chính quốc gia tổng hợp nhất quán với MTPTBV. Họ cũng khuyến nghị thêm rằng, các quốc gia và đối tác quốc tế cần làm việc để bảo đảm hệ thống tài chính quốc tế nhất quán với các MTPTBV, và khuyến khích thực hiện các khuôn khổ quốc gia gắn với MTPTBV (Bart Esdes 2020)..

Mặc dù Châu Á và Thái Bình Dương chưa có được tiến độ cần thiết để đạt được các MTPTBV, song vẫn còn một thập niên để bù lại thời gian đã mất. Với những việc làm thiết thực của ADB, hy vọng khu vực CA-TBD sớm có những thay đổi trong cách tiếp cận để đưa đoàn tàu MTPTBV vào đường ray hướng tới đích trong năm 2030 với hàng trăm triệu con người đang phụ thuộc vào hành động kịp thời để đạt được sự no ấm, sinh kế và an sinh cho mình.