Trong dòng chảy âm nhạc Việt Nam đương đại, âm hưởng phương Nam không đơn thuần là một mảng màu nghệ thuật đặc sắc mà còn là sự kết tinh sâu lắng của tâm hồn, khí chất và lịch sử khẩn hoang hào sảng, nơi từng dòng sông, thửa ruộng hóa thành tiếng lòng thổn thức qua năm tháng. Với sứ mệnh bảo tồn và phát huy giá trị di sản trong những năm gần đây, công trình nghiên cứu hệ thống và đầy tâm huyết này ra đời như một nhịp cầu nối liền quá khứ với hiện tại, giải quyết toàn diện các vấn đề từ lý luận căn bản đến thực hành sáng tạo, mang đến một góc nhìn sâu sắc, khoa học nhưng cũng dạt dào cảm xúc cho đông đảo bạn đọc, giới nghiên cứu và những ai nặng lòng với âm nhạc nước nhà.
Cuốn sách "Âm hưởng phương Nam trong ca khúc đương đại của Thượng tá, NSƯT Hương Giang do NXB Dân Trí phối hợp với Viện Kinh tế, Văn hoá và Nghệ thuật ấn hành.
Tác phẩm được kết cấu chặt chẽ gồm 5 chương, dẫn dắt người đọc bước vào một hành trình thẩm mỹ đầy đặn và nhiều tầng nghĩa. Mở đầu là Chương I với chủ đề tiền đề văn hóa và tiến trình hình thành âm nhạc phương Nam, qua đó xác lập nền tảng khoa học vững chắc, làm rõ mối tương quan biện chứng giữa hệ sinh thái sông nước miệt vườn với tư duy thẩm mỹ âm nhạc, đồng thời tái hiện sinh động hành trình di dân và tiếp biến văn hóa đã tạo nên "hệ gen" độc bản của âm nhạc phương Nam. Tiếp đến, Chương II đi sâu mổ xẻ những "mật mã" nhạc lý, thi pháp ca từ và kỹ thuật biểu diễn đặc thù, giải mã sự khác biệt, tính tự sự và phóng khoáng trong cấu trúc thẩm mỹ vốn có. Tại Chương III, cuốn sách hệ thống hóa lý luận khoa học và phân loại 100 tác phẩm tiêu biểu để minh định giá trị độc đáo của ca khúc mang âm hưởng dân ca Nam Bộ, làm sáng tỏ mối quan hệ biện chứng, cộng sinh giữa truyền thống và đương đại, nơi di sản đóng vai trò nền tảng thẩm mỹ còn ca khúc đương đại thực hiện trọn vẹn chức năng tiếp biến. Bước sang Chương IV, tác phẩm khẳng định lộ trình chuyển hóa các giá trị di sản âm nhạc phương Nam thành tài sản đương đại thông qua việc quản trị chuyên nghiệp, tiếp biến văn hóa trong kỷ nguyên số và phát triển công nghiệp văn hóa bền vững. Cuối cùng, Chương V khép lại bằng việc đề xuất lộ trình chiến lược toàn diện nhằm chuyển hóa di sản âm nhạc phương Nam thành nguồn lực sống động cho đời sống đương đại, kết hợp đồng bộ giữa bảo tồn nguyên bản và đổi mới sáng tạo để di sản khẳng định vị thế độc bản và sức lan tỏa sâu rộng trong lòng công chúng.
Cuốn sách không dừng lại ở những trang lý luận chuyên sâu trên bàn giấy, mà còn dũng cảm đặt âm hưởng phương Nam vào giữa lòng bối cảnh phát triển công nghiệp văn hóa trong những năm gần đây. Tác giả đã khéo léo đan cài, liên hệ sự tương tác máu thịt giữa di sản âm nhạc với kinh tế văn hóa, khẳng định đây chính là nguồn lực sinh kế sống động để khai thác, tạo ra các sản phẩm nghệ thuật giá trị cao, góp phần tô thắm và khẳng định vị thế văn hóa Việt Nam trong tiến trình hội nhập quốc tế rộng mở.
Thượng tá, NSƯT Hương Giang, Giảng viên Trường Đại học Văn hoá Nghệ thuật Quân đội.
Đằng sau công trình nghiên cứu đồ sộ và công phu ấy là bóng hình của một nữ nghệ sĩ, một người thầy mang nặng nghĩa tình với âm nhạc nước nhà. Thượng tá, NSƯT Nguyễn Thị Hương Giang sinh ngày 09/09/1976 tại mảnh đất giàu truyền thống cách mạng Quỳnh Thắng, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An. Ngay từ thủa ấu thơ, chị đã lớn lên trong tiếng ru à ơi và đắm chìm trong những câu ca, điệu hò ví giặm xứ Nghệ nồng đượm, để rồi chính cái nôi văn hóa ấy đã nuôi dưỡng tâm hồn, bồi đắp ngọn lửa đam mê nghệ thuật cháy bỏng trong chị. May mắn sinh ra trong một gia đình có truyền thống hoạt động nghệ thuật lâu đời với ông bà nội từng lập gánh hát phục vụ nhân dân và bộ đội, chú ruột là nhạc sĩ tài hoa An Thuyên, và người anh cả là NSND An Phúc, chị sớm thừa hưởng huyết mạch nghệ thuật thuần khiết để rồi kiên định bước đi, dấn thân trọn vẹn trên con đường âm nhạc chuyên nghiệp.
Sở hữu chất giọng nữ cao trữ tình (Soprano) sáng trong, ngọt ngào, đằm thắm cùng lối xử lý tinh tế, đầy linh hoạt qua hàng trăm tác phẩm thuộc dòng chính ca, ca khúc mang âm hưởng dân ca, các Aria và Romane khó tính, NSƯT Nguyễn Thị Hương Giang đã khắc sâu dấu ấn đẹp đẽ trong lòng khán giả, quân và dân cả nước. Trải qua hơn 30 năm cống hiến không mệt mỏi cho nghệ thuật sân khấu và thanh nhạc chuyên nghiệp, chị đã gặt hái được vô số giải thưởng và danh hiệu vô cùng vinh quang. Tiêu biểu như Giải Nhì đầy cảm xúc với tiết mục “Lời Bác dặn trước lúc đi xa” tại cuộc thi “Giai điệu Mùa Xuân và Người Chiến sĩ” năm 1999; các Huy chương Vàng danh giá tại cuộc thi “Giai điệu Mùa Xuân và Người Chiến sĩ” năm 2001, cuộc thi “Biểu diễn múa và Âm nhạc Dân tộc” năm 2003 với tiết mục “Khúc ca Hoa chúc”, hóa thân xuất sắc vào vai “Chị Sứ” trong vở nhạc kịch “Hai người Mẹ” tại Hội diễn nghệ thuật chuyên nghiệp toàn quân năm 2008, cùng Huy chương Vàng chói lọi tại Hội diễn ca múa nhạc chuyên nghiệp toàn quốc năm 2012 với tiết mục “Có một dòng suối trong lành”. Bên cạnh đó, chị còn sở hữu bộ sưu tập Huy chương Bạc đáng tự hào qua các hội diễn toàn quốc, cùng Huy chương Vàng và Bạc cho các bộ phim ca nhạc của Đài truyền hình Cần Thơ từ những năm 1997 và 1998.
NSƯT Hương Giang không chỉ để lại dấu ấn trong giáo dục đào tạo, thực hành biểu diễn và nghiên cứu khoa học với nhiều công trình tâm huyết đã được xuất bản.
Những giọt mồ hôi và sự cống hiến bền bỉ của chị qua bao thăng trầm đã được Đảng, Nhà nước, Quân đội và các ban ngành ghi nhận bằng những phần thưởng cao quý. Năm 2016, chị vinh dự được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú. Chị cũng được Bộ Quốc phòng vinh danh là Phụ nữ tiêu biểu toàn quân giai đoạn 2012 - 2022, nhận Bằng khen của Bộ Tư lệnh Quân khu 9 năm 2008, đạt danh hiệu Chiến sĩ thi đua cấp cơ sở năm 2011 và 2012, Bằng khen của Bộ Quốc phòng vào tháng 4 và tháng 10 năm 2012, cùng các huân huy chương vẻ vang như Huy chương Chiến sĩ vẻ vang hạng Nhất, Nhì, Ba, Huân chương Quân kỳ Quyết Thắng năm 2022, Bằng khen của Bộ Quốc phòng năm 2025, Bằng khen của Hội Nhạc sĩ Việt Nam năm 2025, Bằng khen của UBND thành phố Hà Nội năm 2026 và nhiều bằng khen từ các bộ, ban ngành địa phương.
Không chỉ tỏa sáng trên sân khấu biểu diễn, Thượng tá, NSƯT Nguyễn Thị Hương Giang còn khẳng định uy tín và tầm vóc của một nhà khoa học, một nhà giáo dục tận tụy trong vai trò Giảng viên Khoa Thanh nhạc Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội, hội viên Hội Nhạc sĩ Việt Nam và chuyên gia uy tín của Viện Kinh tế, Văn hóa và Nghệ thuật. Chị là tác giả của nhiều đầu sách chuyên khảo mang hàm lượng khoa học cao như “Dạy học ca khúc mang âm hưởng dân ca ba miền cho sinh viên Trường Đại học Văn hoá Nghệ thuật Quân đội”, “Phương pháp biểu diễn ca khúc mang âm hưởng dân ca”, “Âm nhạc trong phát triển công nghiệp văn hóa” cùng hàng chục bài báo khoa học đăng tải trên các ấn phẩm chuyên ngành uy tín.
Trong phần lời giới thiệu đầu cuốn sách, Viện Kinh tế, Văn hóa và Nghệ thuật tin tưởng sâu sắc rằng, với sự kết hợp hài hòa giữa yếu tố cảm xúc dạt dào với tư duy khoa học sắc sảo, tác phẩm “Âm hưởng phương Nam trong ca khúc đương đại” sẽ vượt ra khỏi khuôn khổ của một giáo trình thông thường để trở thành cuốn cẩm nang, tài liệu tham khảo giá trị lớn cho giới nghiên cứu, các nghệ sĩ, giảng viên, sinh viên và công chúng yêu nhạc cả nước. Công trình này chính là nguồn tư liệu quý báu, kết tinh từ trí tuệ, tình cảm và tâm huyết của một người nghệ sĩ mang quân hàm xanh dồn hết sức trẻ, lòng yêu nghề để nuôi dưỡng mạch nguồn di sản, giúp những âm hưởng phương Nam mãi mãi là hơi thở bản sắc, trường tồn và rạng rỡ trong dòng chảy âm nhạc cách mạng và văn hóa dân tộc Việt Nam.
